تبلور اشکالات شیعه شناسی غرب در مقالات بی بی سی فارسی
جمعه ۱۲ شهريور ۱۳۹۵ ساعت ۰۱:۱۲
کد مطلب: 37750
مولف : مهدی ارجمند
 
از اسباب پیدایش این اشتباه تاریخی می توان به تحقیقات هانری کُربن، فیلسوف و اسلام شناس معروف اشاره کرد. شیعه شناسی کربن در واقع محصول شیفتگی او به عرفانی بود که در غرب از آن دور شد و راز توجه جدی او به تصوف، شیخیه و جریان های تاویلی و باطنی اسلامی را در همین نکته باید کاوید که در نهایت منجر به معرفی خاص او از شیعه به جهان غرب شد. تفسیری از شیعه که بیش از هر چیز، چهره اسماعیلیان را می نمایاند تا شیعه دوازده امامی را.
رسانه ایران (rasanehiran.com):
«ولایت فقیه، نظریه‌ای برای قبضه قدرت» عنوان مقاله ای به قلم محمد حیدری است که در بی بی سی فارسی منتشر شده است.

این روزنامه نگار در مقاله خود مدعایی را بر پایه مقدماتی نااستوار مطرح کرده که محصول شیعه شناسی نه چندان دقیق اما آکادمیک در غرب است. بر پایه این بخش از شیعه شناسی در غرب، سنت باطنی گری برآمده از شیعه بوده و شیعه در پیوند وثیق با این سنت شناخته می شود. اشتباهی تاریخی که در تحقیقات بسیاری از اسلام شناسان غربی نمود یافته است.

محمد حیدری نوشته است: «سیاست در سنت باطنی‌گری، سیاست استقرار نیست. خلاف تصور آنان که باطنی‌گری را فاقد پروژه سیاسی می‌دانند، به نظر می‌رسد که باطنی‌گری اساسا چیزی جز یک پروژه سیاسی نباشد. اما این پروژه، بی‌تردید ارتباطی با «سیاست استقرار» ندارد. باطنی‌گری جنبشی اعتراضی بود که هرگونه «امکان» استقرار و هرگونه کوشش برای برساختن حکومت عدل پیش از «ظهور» را کوششی عبث می‌دانست. به این معنی، طرح ولایت فقیه آیت‌الله خمینی خروج کامل از پروژه باطنی‌گری است و عدول او از همه فرض‌های بنیادین باطنی‌گری نیز با همین نگرش قابل فهم است.»

صرف نظر از مدعای نهایی نویسنده که مبتنی بر مقدماتی نه چندان دقیق ارائه شده، پروژه باطنی گری علاوه بر نمود خود در ماجرای تفسیر قرآن، در تاریخ با فرقه اسماعیلیه شناخته می شود. پروژه ای که از یک سو خود را در ارتباط با «غالیان» قرار داد و از دیگر سو، با نگاه های گنوسی و تصوف همراه نمود.

از اسباب پیدایش این اشتباه تاریخی می توان به تحقیقات هانری کُربن، فیلسوف و اسلام شناس معروف اشاره کرد. شیعه شناسی کربن در واقع محصول شیفتگی او به عرفانی بود که در غرب از آن دور شد و راز توجه جدی او به تصوف، شیخیه و جریان های تاویلی و باطنی اسلامی را در همین نکته باید کاوید که در نهایت منجر به معرفی خاص او از شیعه به جهان غرب شد. تفسیری از شیعه که بیش از هر چیز، چهره اسماعیلیان را می نمایاند تا شیعه دوازده امامی را.

در واقع، علت پیوند دادن شیعه و باطنی گری را در این دست تحقیقات باید جست.

نمونه های دیگری از شیعه شناسی در غرب را که متفاوت با تلقی هانری کربن است می توان در آثار ویلفرد مادلونگ، اسلام شناس آلمانی و همچنین اشتفان کالبرگ یافت که جدی تر به جریان های شیعی امامی و البته نقادی آن پرداخته اند.

اما همچنان ضعف تحقیقات آکادمیک در غرب در حوزه شیعه شناسی مشاهده می شود؛ نمونه هایی که حتی پرکارتر از دیگران، به معرفی و برجسته سازی وجه «غالی گری» به عنوان چهره صلی شیعه مبادرت کرده اند.

این دست تحقیقات هرچند در موسسات دانشگاهی و پژوهشی تهیه می شوند اما همچنان از شناخت درست و مطابق با واقعیات تاریخی دور مانده اند.
Share/Save/Bookmark