دريچه‌اي به باطن رسانه‌‌ها
دوشنبه ۳ آبان ۱۳۸۹ ساعت ۰۰:۴۳
کد مطلب: 258
مولف : محسن سجادی
 
دريچه‌اي به باطن رسانه‌‌ها
در دنیای امروز كه به افرادي انديشمند ،منتقد و فعال نياز است، سواد رسانه‌ای به همه گروه‌های سنی کمک مي‌كند كه در جهت گسترش تحقیقات و فنون ايجاد ارتباط با رسانه‌ها حركت كنند.
سواد رسانه‌ای مهارتي است که به كمك آن می‌توان رسانه‌هاي مختلف را از یکدیگر تفكيك و با استفاده از آن، شکل و محتواي برنامه‌‌ي رسانه‌ها را با نگاهي انتقادی گزینش كرد و سپس به ارزيابي و انتقال پيام‌هاي آن پرداخت. به عقيده‌ي بسیاری از متخصصان، سواد رسانه‌ای عبارت است از: درک
برخي كارشناسان مسائل رسانه‌اي بر اين باورند كه سواد رسانه‌اي به فرد در تشخيص واقعيت ياري مي‌رساند؛ زيرا هر آنچه از رسانه‌ها انتشار مي‌يابد، دليل مطابقت آن با واقعيت نيست؛ بلكه بسياري از رسانه‌‌ها به تغيير يا تحريف‌ جنبه‌هايي از واقعيت مي‌پردازند.
و فهم رسانه‌ها و ارزیابی منتقدانه محتوای آن‌ها. 

به عبارت ديگر، سواد رسانه‌ای شاخصي است كه با آن مي‌توان به يك درک مستقل از محتواي رسانه‌ها رسيد. مخاطب به واسطه‌ي اين شاخص مي‌آموزد كه علاوه بر نگاه هنري به رسانه‌ كه ارضاكننده‌ي سليقه و حس زيبايي‌شناختي او است، به نكات و پيام‌هايي كه در بخش‌هاي گوناگون از جمله اخبار، گزارش‌ها و ... نهفته است، نيز توجه كند. 

برخي كارشناسان مسائل رسانه‌اي بر اين باورند كه سواد رسانه‌اي به فرد در تشخيص واقعيت ياري مي‌رساند؛ زيرا هر آنچه از رسانه‌ها انتشار مي‌يابد، دليل مطابقت آن با واقعيت نيست؛ بلكه بسياري از رسانه‌‌ها به تغيير يا تحريف‌ جنبه‌هايي از واقعيت مي‌پردازند. 

فرد پس از آموختن سواد رسانه‌اي برنامه‌ها را با نقطه نظر انتقادي مي‌ببيند و مي‌شنود و مي‌تواند علاوه بر ظاهر پيام‌ها، باطن آن‌ها و آن چيزهايي را بفهمد كه معمولاً رسانه‌ها سعي مي‌كنند از ديد مخاطب مخفي نگه دارند. 
بنابراين با گسترش سواد رسانه‌اي اعتماد بي‌پايه و اساس به صداقت برنامه‌ها، جاي خود را به برخورد هدفمند با رسانه‌ها خواهد داد كه همين امر، باعث ارتقاي آگاهی در اقشار گوناگون جامعه شده و آنان را به سمت مشارکت‌ با رسانه‌ها و نيز تقویت بنيان‌هاي دموکراسي در جامعه سوق مي‌دهد. 

به عنوان مثال، مخاطبي كه داراي سواد رسانه‌اي است، از اهداف و ميثاق‌هاي رسانه‌ها خبر داشته
اگر مخاطبان رسانه بتوانند با يك نگاه عميق و دقيق پیام‌ها را درک و تحلیل كنند، سطح آگاهی جامعه بالا مي‌رود و ارتباطات اجتماعی سالم‌تر در راستاي تغییرات اجتماعی مثبت ايجاد مي‌شود كه اين امر، اهميت آموزش سواد رسانه‌اي را آشكار مي‌كند.
و از آن‌ها به طرزي آگاهانه استفاده مي‌كند. چنين مخاطبي از نقش صدا، موسيقي و ساير جلوه‌هاي ويژه براي القاي فضا و معنی در تلويزيون و سينما با خبر است و مي‌داند چرا و چگونه يك پيام واحد در تلويزيون، سينما، روزنامه‌ها، مجلات، راديو، تابلوهاي بزرگ تبليغاتي و يا بازي‌هاي رايانه‌اي مي‌تواند اثرات متفاوتي از خود بجا گذارد.1 

همچنين اگر مخاطبان رسانه بتوانند با يك نگاه عميق و دقيق پیام‌ها را درک و تحلیل كنند، سطح آگاهی جامعه بالا مي‌رود و ارتباطات اجتماعی سالم‌تر در راستاي تغییرات اجتماعی مثبت ايجاد مي‌شود كه اين امر، اهميت آموزش سواد رسانه‌اي را آشكار مي‌كند. 

فرد مجهز به سلاح سواد رسانه‌ای، در مقابل برنامه‌ي رسانه‌ها‌، هوشيارانه عمل مي‌كند؛ بنابراين از حق اختيار و آزادي خود با اقتدار و به صورت فعال استفاده مي‌كند و به هيچ رسانه‌اي اجازه نمي‌دهد كه برنامه و محتواي خود را بر او تحميل كند؛ بلكه او است كه انتخاب مي‌كند چه چيزي را ببيند يا بشنود. او است كه تصميم مي‌گيرد چه مقدار و چگونه خود را در معرض غذاهاي رسانه‌اي قرار دهد. 

سواد رسانه‌اي چند بُعد دارد. يكي از ابعاد اصلي آن بُعد شناختي است كه اطلاعات مختلف از تعاريف و نام‌ها گرفته تا مفاهيم احساسي همچون محبت و نفرت تا اطلاعات حوزه‌ي زيبايي‌شناختي و اطلاعات عرصه‌ي اخلاقي را در بر
فرد مجهز به سلاح سواد رسانه‌ای، در مقابل برنامه‌ي رسانه‌ها‌، هوشيارانه عمل مي‌كند؛ بنابراين از حق اختيار و آزادي خود با اقتدار و به صورت فعال استفاده مي‌كند و به هيچ رسانه‌اي اجازه نمي‌دهد كه برنامه و محتواي خود را بر او تحميل كند.
مي‌گيرد. 

هر يك از اين حوزه‌هاي اطلاعاتي، جايگاهي مخصوص به خود دارند: اطلاعات دسته‌ي اول در مغز و اطلاعات مرتبط با احساسات در قلب مستقر هستند. جايگاه اطلاعات حوزه‌ي زيبايي‌شناسي كه مربوط به روش توليد پيام است، در چشم‌ و گوش‌ قرار دارد؛ به بيان ديگر، چشم و گوش قوي‌تر و دقيق‌تر، اطلاعات زيبايي‌شناختي بهتر و بيشتري را نتيجه مي‌دهند. 

اطلاعات مربوط به اخلاقيات و ارزش‌ها نيز در روح انسان مستقر مي‌شوند. اطلاعات اخلاقي به ما كمك مي‌كنند تا خوب و بد را بفهميم؛ بنابراين درك منطقي‌ ارزش‌هاي نهفته در پيام‌هاي رسانه‌اي به عمق اطلاعات اخلاقي مخاطب بستگي دارد. 

مجموعه اين اطلاعات ما را نسبت به خصوصيات منحصر به فرد هر رسانه آشنا مي‌كند؛ لذا مي‌توانيم نحوه‌ي ارتباط ميان قالب و محتوا را بيابيم و علاوه ‌بر فهم پيام رسانه، نسبت به طرز بيان مسائل توسط رسانه نيز شناخت پيدا كنيم. 

نتيجه آن كه با شناخت حاصل از آموختن سواد رسانه‌اي مي‌توان تكنيك‌هاي رسانه‌اي را تشخيص داد و ميزان اثرگذاري آن‌ها را تحليل كرد؛ همچنين اهداف سياسي و ايدئولوژيك پنهان در محتواي رسانه‌ها و نيز عواقب فرهنگي، اجتماعي برنامه‌هايي كه در رسانه‌هاي تصويري پخش مي‌شوند، از جمله مواردي هستند كه به وسيله‌ي سواد رسانه‌اي قابل درك و نقد مي‌باشند. 

پاورقي:
1. تعريف سواد رسانه‌اي،ليلا كاووسي، فصلنامه‌ي رسانه، ۱۳۶۸، ص۱۶


Share/Save/Bookmark